Bir İnternet Haberinin Doğruluğunu 5 Dakikada Nasıl Teyit Edersiniz?

dezenformasyon

“Ne çok yalan söyleniyordu yeryüzünde; sözle, yazıyla, resimle ya da susarak.”

Anayurt Oteli, Yusuf Atılgan

Sosyal medyanın birçok yararının yanında insanı yıldıracak ölçüdeki yalan haberleri ve bunların hızla yayılması gibi kötü bir özelliği var. Dezenformasyon denilen bu durum, önüne geçilmesi zor bir bilgi kirliği dalgası oluşturuyor.

Reuters Institute for the Study of Journalism’in 2018’deki Dijital Haber Raporu’na göre, Türkiye sahte habere en çok maruz kalan ülke. Son bir hafta içinde en az bir kez uydurma haberle karşılaştığını belirten ülkeler arasında birinci sırada yer alıyoruz. Her iki kişiden biri mutlaka asılsız bir habere denk geldiğini ifade ediyor.

Her şey, ilgi çekici bir haberin çarpıcı bir başlıkla internete sürülmesiyle başlıyor. Bir okur tarafından görülen bir haber, doğruluğu incelenmeden hatta çoğu kez mantık süzgecinden bile geçirilmeden sosyal medyada paylaşılıyor. Yakın bir arkadaşının paylaştığı bu çarpıcı haberi gören bir başka kişi de aynı şekilde kendi grubuyla paylaşıyor. Böylece geri dönülmez bir yola giriliyor.

Suşi yiyen adamın beyninde kurtlar çıkmasından ATM şifrenizi tersten girerseniz polise sinyal gideceğine, ünlü sanatçıların ölümünden sevmediğiniz siyasetçinin aslında hiç söylemediği sözlerinin manşet olmasına kadar birçok asılsız bilgi ortalıklarda gerçekmiş gibi dolaşıyor.

Bilgiye ulaşmanın bu kadar kolay olduğu bir çağda bilgi kirliliğinin önüne geçememek “hiçbir şey bilmemek” olarak tanımlanabilecek saf cehaletin yerini, “yanlış bilgiyi savunmak” diye özetleyebileceğimiz tehlikeli cehalete bırakmasına neden oluyor.

Oysa birkaç adımda, bir haberin doğruluğunu teyit etmek mümkün:

1. Haberin kaynağını bulun

Önünüze gelen o haberin kaynağı kim? Bildiğiniz bir isim veya yayın organıysa gerçekten o ismin veya yayın organının haberi olup olmadığını, o kişi veya kurumun kendi web sayfasından bularak kontrol edin. Önünüze düşen haberde orijinal kaynağın linki yoksa arama motorundan haber başlığını ve yazarın adını aratın.

Eğer haberi yapan kişiyi tanımıyorsanız kim olduğunu yine internet üzerinden araştırın. Bir gazeteci mi, o konunun uzmanı mı? Hatta gerçekten öyle biri var mı?

2. Haberin ikinci bir kaynağını bulun.

Eğer okuduğunuz o çarpıcı haber sadece bir kaynakta varsa çok büyük ihtimalle doğru bir haber değildir. Önemli ya da önemsiz bütün haberler birden fazla hatta hemen tüm medya kuruluşunda haber yapılır. Eğer o haberi başka bir ajansta, haber sitesinde, gazetede bulabiliyorsanız doğru olma ihtimali çok yüksektir.

3. Haberdeki ayrıntılara dikkat edin.

Okuduğunuz haberde temel yazım kurallarına uyulup uyulmadığına, sayfa düzeninin profesyonelce yapılıp yapılmadığına, adresinin .com veya benzeri bir geçerli alan adı olup olmadığına, haberin veriliş şeklinin anlatım ve habercilik anlayışına uygun olup olmadığına dikkat edin.

4. Şüpheci olun ve mantığınızı kullanın.

Haberde size sunulan ilgi çekici bilgiye körü körüne inanmayın. O konu her neyse onu internet ansiklopedilerinden, online sözlüklerden veya arama motorlarından bizzat kendiniz araştırın. Günümüz koşullarında internette basit bir arama yaparak o konu hakkında 10-15 dakika içinde birçok bilgi öğrenmeniz mümkün. Bunun için üşenmeyin.

Okuduğunuz haberin gerçek olup olamayacağın bir an durup düşünün. “Bir soyguncu sizi ATM’ye götürüp zorla kartınızdan para çektirirse şifrenizi tersten girerseniz polise soygun bilgisi gider ve anında polis gelir.” haberini okuduğunuzda en azından şu soruları sorun:

  • Banka kart verirken bana böyle önemli bir bilgiyi niye vermedi?
  • Ya kart şifresi hep aynı rakamdan oluşanlar ne yapacak?
  • Böyle bir şey olsa, polis gelene kadar soyguncu sabır ve merakla şimdi ne olacak diye bizimle ATM başında uslu uslu bekleyecek mi?

5. Emin olmadan paylaşmayın.

O haberin sizi üzmesi, mutlu etmesi veya heyecanlandırması elinizin paylaş butonuna gitmeden önce tüm bunları araştırmanıza engel olmamalı. Yalan bir haberin yapılması kadar onun yayılması da yalan haberin varlığına hizmet eder. Bu yalana ortak olmayın. Doğruluğuna emin olmadığınız hiçbir haberi paylaşmayın. Yalan olduğunu anladığınız haberleri şikâyet edin ve haberi paylaşan arkadaşınızı kaldırması için uyarın.

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp